Skip to content

Get the Flash Player to see this player.
Flash Image Rotator Module by Joomlashack.
Image 1 Title
Image 2 Title
Image 3 Title
Image 4 Title
Image 5 Title

tu jesteś: Euroregion Bug arrow Historia
Historia Drukuj

W przeszłości obszar stanowił pogranicze Polski, Rusi i Litwy. Główna część Polesia, po wschodniej stronie Bugu, zasiedlona była przez wschodniosłowiańskich Dregowiczów (nazwa pochodzi od starosłowiańskiego słowa „dreg” – bagno). Niektórzy historycy łączą z tym ludem również tereny Polesia Lubelskiego. Od północy sąsiadami Dregowiczów byli Krywicze, przodkowie dzisiejszych Białorusinów, a od południa Polanie i Drewlanie, plemiona związane Rusią Kijowską. W X w. dzięki działalności księcia Włodzimierza Wielkiego tereny Dregowiczów zostały wcielone do Rusi Kijowskiej. Najbardziej skomplikowany etniczne był w przeszłości obszar Polesia Wołyńskiego. Od zachodu docierało tutaj bowiem osadnictwo Lędzian, jednego z plemion polskich. Główną część krainy zajmowali Dulebowie, Wołynianie i Bużanie, formalnie zaliczani do wschodniej Słowiańszczyzny, jednak pozostający również pod wpływem tworzącego się państwa polskiego. Konsekwencją tej skomplikowanej sytuacji była rywalizacja o te ziemie, której początek można umieścić w X w. W jej wyniku wschodnia część państwa Dulebów znalazła się pod kontrolą Rusi Kijowskiej, a zachodnia do 981 r. pozostała pod władzą Mieszka I. W 981 r. całość terenów nadbużańskich zajął Włodzimierz Wielki. Związek z Rusią okazał się trwały, mimo opanowania na pewien czas tych terenów przez Bolesława Chrobrego w 1018 r.  W okresie walk polsko-ruskich na bazie dawnych podziałów etnicznych ukształtował się nowy kształt organizacyjno-polityczny regionu. W zachodniej części dochodzi do powstania tzw. Grodów Czerwieńskich, obszaru obecnie najczęściej łączonego z późniejszą ziemią chełmską. Głównym ośrodkiem tego regionu był gród Czerwień, lokalizowany na terenie leżącego w powiecie tomaszowskim wsi Czermna. Natomiast wschodnia część regionu, którego głównym ośrodkiem był gród Wołyń, lokalizowany w dzisiejszym Gródku pod Hrubieszowem, przekształciła się w krainę historyczną o nazwie Wołyń. Po zajęciu tego obszaru przez Włodzimierza Wielkiego, centrum administracyjnym staje się założony przez tego księcia Włodzimierz (obecnie Włodzimierz Wołyński), który zdetronizował dotychczasową stolicę w Łucku. W okresie rozbicia dzielnicowego Wołyń staje się samodzielnym księstwem, rządzonym przez jedną z linii Rurykowiczów. Ich państwa obejmowało również Grody Czerwieńskie, o które toczyły się walki z Polską. Rządzący na początku XIII w. w Krakowie Leszek Biały zdołał nawet na pewien czas opanować tereny nadbużańskie. W końcu XII w. powstało silne księstwo halicko-włodzimierskie, które w obliczu pogłębiającego się rozbicia dzielnicowego Rusi oraz agresji Mongołów, wyróżniało się potęgą i znaczeniem. Rozkwit państwa nastąpił pod rządami Daniela Romanowicza, który prowadził aktywną politykę zagraniczną, w orbicie której pozostawały obok Rusi, księstwa polskie, Jadźwingowie, Litwa, Węgry, a nawet Czechy i Austria. Daniel rozszerzył również granice swojego państwa, wcielając rejony Polesia, funkcjonujące w okresie rozbicia dzielnicowego Rusi jako księstwo turowsko-pińskie. Dzięki działalności tego władcy zmieniła się też rola Grodów Czerwieńskich, na bazie których wyrosło księstwo chełmsko-bełskie, zalążek przyszłej ziemi chełmskiej i województwo bełskiego. Z peryferyjnego terenu, będącego przedmiotem sporów polsko-ruskich, Grody stały się głównym rejonem państwa, wygodnym z punktu widzenia rosnących wpływów mongolskich na Rusi. Szczególnie na tych zmianach skorzystał Chełm, wchodzący prawdopodobnie w skład Grodów Czerwieńskich jako jeden z pomniejszych ośrodków, który dzięki działalności Daniela Romanowicza awansował do roli siedziby księcia halicko-włodzimierskiego, a z czasem pierwszego króla Rusi. Uzyskanie korony w 1253 r., będące co prawda wynikiem tylko krótkotrwałego związku z Rzymem, było najważniejszym osiągnięciem tego władcy. Następcy Daniela tylko przez pewien czas zdołali zachować to dziedzictwo w obliczu coraz bardziej energicznych działań władców Polski i Litwy. W XIV w. księstwo halicko-włodzimierskie właściwie zostało podzielone między te państwa. W wyniku długotrwałych wojen Wołyń zostaje zajęty przez Litwę, a pozostała część księstwa halicko-włodzimierskiego z ziemią chełmską wcielona do państwa polskiego. W ich trakcie zmieniono kształt ziemi chełmskiej, wcielając do niej zabużańskie starostwa Luboml i Ratno. Te zmiany okazały się trwałe i charakter tego obszaru, łączącego tereny po obu stronach Bugu, został utrzymany do XVIII w., czyli do rozbiorów Polski. Ostatecznego wcielenia tych obszarów do państwa polskiego dokonała Jadwiga, żona Władysława Jagiełły, w 1387 r.

W ten sposób zakończył się najbardziej skomplikowany okres w dziejach terenów nadbużańskich, które od tego momentu związane były z państwem polsko-litewskim. Ziemia chełmska z Koroną, początkowo jako samodzielna jednostka administracyjna, a od końca XV w. jako część województwa ruskiego ze stolicą we Lwowie. Natomiast Wołyń, pozostawał do czasów podpisania unii lubelskiej pod władzą Litwy. Unia podpisana w 1569 r. połączyła do czasów zaborów Wołyń z Koroną. Natomiast tereny Polesia przez cały ten okres pozostały częścią księstwa litewskiego.

Po rozbiorach Wołyń znalazł się pod władzą Rosji. Nieco inaczej potoczyły się losy ziemi chełmskiej, która bezpośrednio po trzecim rozbiorze została włączona do Austrii. Rządy austriackie nad tym obszarem trwały do 1809 r., kiedy to po krótkim epizodzie (1809-1815) przynależności do Księstwa Warszawskiego, Chełm i okolice znalazły się w konstytucyjnym Królestwie Polskim, połączonym unią personalną z Rosją. Był to początek zaborczych rządów rosyjskich, trwających w różnym kształcie do 1915 r. W ten sposób ziemie po obu stronach Bugu połączyła wspólnota losów, sprowadzających się do walki o odzyskanie wolności i utrzymanie tożsamości narodowej. Zarówno Wołyń, jak i ziemia chełmska odegrały w tych działaniach istotna rolę. W przypadku ziemi wołyńskiej szczególne godne wspomnienia jest słynne Liceum Krzemienieckie i absolwent tej szkoły Juliusz Słowacki. Natomiast ziemia chełmska to opór unitów w obronie swej wiary oraz aktywny udział w tragicznym powstaniu styczniowym.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. przedzielone Bugiem krainy znalazły się w państwie polskim. Ziemia chełmska na trwałe włączona została do województwa lubelskiego, a na Wołyniu powołano w 1921 r. województwo wołyńskie. W okresie międzywojennym oba regiony charakteryzowały się znacznym zróżnicowaniem narodowościowym. Na Wołyniu dominowała ludność ukraińska (ponad 75%), posiadająca szczególnie na terenie wiejskim znaczną przewagę nad ludnością polska (15%) i żydowską (10%). Natomiast województwo lubelskie charakteryzowało się dominacją ludności polskiej (85%) i niewielkim udziałem ludności żydowskiej (10%) i ukraińskiej (5%). Podziały narodowościowe doprowadziły do dramatycznych wydarzeń w okresie II wojny światowej, które szczególny wymiar przybrały na Wołyniu. Korzystając ze wsparcia okupacyjnych władz niemieckich, struktury wojskowe ukraińskich nacjonalistów rozpoczęły eksterminację ludności polskiej, represjonowanej już od 1939 r. po zajęciu tych terenów przez ZSRR przez siły bezpieczeństwa tego państwa. W wyniku tych działań zginęło ok. 50 tysięcy Polaków. W celu zabezpieczenia ludności polskiej zostały powołane oddziały samoobrony, funkcjonujące w ramach Armii Krajowej. Na ich bazie utworzono z czasem 27 Dywizję AK, uczestniczącą w realizacji na Wołyniu planu „Burza” w 1944 r. Ziemia chełmska co prawda nie stał się miejscem tak dramatycznych wydarzeń, to jednak również była rejonem, gdzie toczyły się walki polsko-ukraińskie. Po II wojnie światowej tereny te rozdzieliła granica państwowa.